TP. Hồ Chí Minh đang lấy ý kiến đối với dự thảo quy định giá dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Theo phương án đề xuất, mỗi hộ gia đình tại khu vực đô thị dự kiến chi trả khoảng 91.000 đồng/tháng.
Cơ quan soạn thảo cho biết mức giá được xây dựng dựa trên khảo sát thực tế về lượng rác phát sinh, với bình quân khoảng 1,05 kg/người/ngày. Từ cơ sở này, chi phí thu gom được tính khoảng 66.000 đồng/hộ/tháng, còn vận chuyển khoảng 25.000 đồng/hộ/tháng.
Dự thảo cũng chia đối tượng áp dụng thành 8 nhóm khác nhau, bao gồm hộ dân ở đô thị, nông thôn, khu nhà trọ, cơ sở sản xuất – kinh doanh… nhằm phản ánh đặc thù phát sinh rác của từng loại hình. Trước đó, phương án đã được lấy ý kiến tại 168 xã, phường cùng các sở, ngành liên quan trước khi đưa ra hội nghị phản biện.
Tại hội nghị, nhiều ý kiến cho rằng ngoài vấn đề mức giá, thành phố cần đặt trọng tâm vào tổng thể hệ thống quản lý rác thải đô thị.
Đại diện Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Sài Gòn, bà Hoàng Thị Lợi, cho rằng hiện nay khâu thu gom tại một số khu vực vẫn còn thủ công, gây ảnh hưởng đến vệ sinh môi trường và cảnh quan đô thị. Theo bà, TP.Hồ Chí Minh cần đồng bộ từ khâu thu gom, vận chuyển đến xử lý, đồng thời đẩy mạnh đầu tư công nghệ xử lý rác hiện đại.
Bà nhấn mạnh: người dân sẵn sàng chi trả nếu đổi lại môi trường sạch hơn, rác được thu gom nhanh chóng và xử lý hiệu quả.
Ở góc độ chuyên môn, GS-TS Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, đánh giá dự thảo có cơ sở pháp lý và phù hợp giai đoạn chuyển tiếp. Tuy nhiên, ông cho rằng cách tính bình quân theo hộ chưa phù hợp với định hướng của Luật Bảo vệ môi trường, vốn khuyến khích tính phí dựa trên lượng rác phát sinh thực tế.
Theo ông, nếu không gắn chi phí với khối lượng rác, sẽ khó tạo động lực để người dân phân loại và giảm thiểu rác thải. Ông cũng đề nghị làm rõ cấu trúc chi phí, bao gồm các khoản như bảo hộ lao động, vận hành điểm trung chuyển, chi phí vận chuyển theo cự ly và chi phí xử lý tại các khu tiếp nhận khác nhau.
Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh, cho rằng việc ban hành quy định mới là cần thiết trong bối cảnh thành phố mở rộng địa giới hành chính. Tuy nhiên, ông lưu ý dự thảo cần tiệm cận nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải chi trả”, thay vì chủ yếu dựa trên đầu người như hiện nay.
Ông đề xuất nghiên cứu mô hình thu phí bằng túi rác định mức, trong đó người dân mua túi theo dung tích hoặc khối lượng quy định sẵn, qua đó thanh toán theo lượng rác thực tế. Cách thu khoán theo nhân khẩu, theo ông, chỉ nên áp dụng trong thời gian ngắn như một giải pháp chuyển tiếp.
Bên cạnh đó, luật sư cũng kiến nghị cần có chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, cơ sở trợ giúp xã hội và khu nhà trọ công nhân nhằm hạn chế tác động đến chi phí sinh hoạt.
Ông Nguyễn Hồng Nguyên - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp Môi trường TP. Hồ Chí Minh, cho biết việc xây dựng quy định trong năm 2026 nhằm tạo sự thống nhất sau quá trình sắp xếp địa giới hành chính.
Theo ông, hiện TP. Hồ Chí Minh có khoảng 14 triệu dân, phát sinh gần 14.000 tấn rác sinh hoạt mỗi ngày, tương đương khoảng 1 kg/người/ngày. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, khoảng 90% lượng rác sẽ được xử lý bằng công nghệ hiện đại, giảm dần hình thức chôn lấp.
Về lộ trình phân loại rác tại nguồn, thành phố dự kiến triển khai đồng bộ từ năm 2027, với định hướng chia thành hai nhóm chính: rác có khả năng tái chế và rác còn lại. Trong đó, phần rác đã phân loại đúng sẽ không phải chịu chi phí xử lý, còn rác không phân loại sẽ tính phí theo khối lượng.
Đáng chú ý, TP. Hồ Chí Minh cũng đang nghiên cứu mô hình thu phí qua túi rác định mức. Theo đó, mỗi túi rác gắn với mức dung tích hoặc khối lượng cụ thể, người dân mua túi đồng nghĩa với việc thanh toán phí dịch vụ. Tuy nhiên, các cơ chế triển khai như hóa đơn, phân bổ nguồn thu và chính sách hỗ trợ nhóm yếu thế vẫn đang được tiếp tục hoàn thiện.