Giai đoạn tháng 7/2022, các em học sinh cả nước đang bước vào thời gian xét tuyển Đại học, Cao đẳng và Trung cấp, nên hãy chú ý việc chọn ngành, chọn nghề, chọn trường sao cho phù hợp là rất quan trọng.

Tình trạng chọn sai ngành nghề, chạy đua với xu thế bằng cấp, cho rằng học Đại học là sẽ thành công… thì đó có thể là nguyên nhân dẫn đến tình trạng thất nghiệp của nhiều cử nhân Đại học hiện nay. Nghịch lý “doanh nghiệp thiếu người, cử nhân thất nghiệp” là một trong những vấn đề điển hình của nền kinh tế, nó tồn tại ở hầu hết ở các quốc gia trên thế giới, kể cả những quốc gia có nền kinh tế phát triển.

Riêng tại Việt Nam, trong những năm gần đây tỷ lệ thất nghiệp gia tăng, đặc biệt trình độ Đại học thất nghiệp là khá cao. Điều này làm cho giới thanh niên băn khoăn trong vấn đề lựa chọn ngành nghề và lựa chọn các bậc học, trong đó có bậc Đại học.

Thất nghiệp là một nguyên nhân khách quan, nhưng thất nghiệp có tính chủ quan là một điều đáng buồn. Đó là chọn sai ngành nghề, chủ quan về bằng cấp, cho rằng học ngành nghề nào cũng được miễn là đại học, dù bất kỳ nơi đâu đào tạo cũng được.

Cứ cho rằng có bằng cấp các trường “hot” là sẽ có việc làm, các trường công lập là sẽ có việc làm, các trường danh tiếng là sẽ có việc làm... Thậm chí là chạy điểm, chạy bằng cấp, nghĩ rằng điểm số càng cao thì cơ hội việc làm càng cao và sẽ được làm ông này bà kia. Nên hệ luỵ của lối suy nghĩ “mặc kệ” mọi thứ, miễn trường công là được, dẫn đến nhiều quyết định sai lầm khi lựa chọn nghề nghiệp.

Để có một “suất” vào trường công, trường điểm, trường có tiếng, trường danh giá… rất nhiều bạn trẻ vẫn “cố đấm ăn xôi”, nhắm mắt đăng ký vào ngành mình không thích, chọn trường không phù hợp, học ngành không yêu thích, đam mê… Để rồi trải qua các giai đoạn học, thực hành và trải nghiệm đã khiến các bạn rơi vào tâm trạng chán nản, muốn bỏ cuộc. Chính yếu tố tâm lý này ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu suất học tập, kiềm hãm lại nhiệt huyết của các bạn khi ra trường. Và thất nghiệp là điều hiển nhiên xảy ra khi giá trị nghề nghiệp ở mức thấp so với yêu cầu thị trường lao động.

Bước vào Cách mạng công nghiệp 4.0 là bước vào gia đoạn của sự đổi mới, giai đoạn kỷ nguyên số, đòi hòi tất cả ngành nghề đều liên quan đến kỹ thuật và công nghệ để tăng hiệu quả sản xuất, kinh doanh, nên đòi hỏi nhu cầu nguồn nhân lực cho phát triển kinh tế là rất nhiều. Tuy nhiên, giữa cung - cầu là giá trị sức lao động, giá trị ngành nghề.

Dù ở bất cứ ngành nghề nào, ở trình độ nào đi nữa không có giá trị ngành nghề, thì giá trị sức lao động sẽ bị thị trường lao động loại bỏ. Do đó, việc chọn ngành, chọn nghề, chọn cấp bậc học nghề phù hợp là hết sức là quan trọng.

Vì vậy, các bạn trẻ đang học THPT, kể cả THCS cần phải dành thời gian nhiều để suy nghĩ về nghề nghiệp tương lai, vì đây chính là bước đầu tiên trong lựa chọn ngành nghề cho bản thân. Nếu không nghiêm túc dành thời gian để suy nghĩ về vấn đề này sẽ dẫn đến những hậu quả tiêu cực như thất nghiệp, khó phát triển được sự nghiệp, lãng phí thời gian, tiền bạc và công sức…

Tương lai cuộc đời tùy thuộc vào nghề nghiệp của mỗi người, như điều quan trọng không nằm ở nghề gì kiếm được nhiều tiền hay không, có tạo dựng được danh tiếng hay không, mà chính là nghề nghiệp đó có phù hợp với bản thân hay không. Chỉ có những quan điểm về “lành nghề” trong chọn lựa nghề nghiệp, thì dù là nghề gì và sự xuất sắc trong nghề đó sẽ là yếu tố quyết định đến con đường thành công.

Khi các bạn gia nhập thị trường lao động thì kiến thức, trình độ, những kỹ năng (biết ứng dụng công nghệ, am hiểu một ngoại ngữ) và luôn tuân thủ đạo đức nghề nghiệp, ý thức, kỹ luật… sẽ thành công.

Vì thế, chọn nghề là chọn cho mình một tương lai, hay có thể nói đó là sự chọn lựa những điều quan trọng nhất cho một hành trình tương lai, bởi giá trị sức lao động, giá trị ngành nghề không nằm trên tấm bằng, càng không phải được quy định bởi tên trường tốt nghiệp in trên tấm bằng ấy... mà nó là những quyết định đúng đắn cho sự thành bại trong cuộc đời của mỗi chúng ta.

Trần Anh Tuấn - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đào tạo Kinh tế Quốc tế