Không còn là câu chuyện của riêng ngành công nghệ, làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) đang đẩy nhu cầu điện năng lên một mức chưa từng có.

Khi các trung tâm dữ liệu mọc lên dày đặc, khi mỗi mô hình AI cần hàng ngàn GPU vận hành liên tục, câu hỏi đặt ra không còn là “có đủ công nghệ hay không”, mà là “có đủ điện để chạy hay không”.

Trên thế giới, các tập đoàn công nghệ đang bước vào cuộc đua xây dựng hạ tầng AI quy mô lớn. Điểm chung của các hệ thống này là tiêu thụ điện rất cao. Không chỉ vận hành máy chủ, toàn bộ chuỗi từ sản xuất chip, làm mát, lưu trữ dữ liệu đều “ngốn” năng lượng. Đáng chú ý, các cụm máy chủ AI có thể tiêu thụ điện gấp nhiều lần so với hệ thống truyền thống, khiến nhu cầu điện không tăng tuyến tính mà tăng theo cấp số nhân.

Xu hướng này đang dần hiện rõ tại TP. Hồ Chí Minh - nơi được định hướng trở thành trung tâm kinh tế số và dữ liệu của khu vực. Chia sẻ tại hội thảo về bảo đảm năng lượng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số gần đây, ông Phạm Bình An - Phó viện trưởng Viện nghiên cứu Phát triển kinh tế TP. Hồ Chí Minh cho biết, nhu cầu điện đang tăng nhanh cùng với chuyển đổi số và phát triển AI.

Theo phân tích của ông Bình, mỗi trung tâm dữ liệu hiện có thể tiêu thụ từ vài chục đến hàng trăm MW điện. Với các dự án quy mô lớn, con số này có thể lên tới hàng trăm MW, thậm chí tiệm cận quy mô của một nhà máy điện. Không dừng ở đó, các hệ thống máy chủ AI sử dụng GPU có mức tiêu thụ điện cao hơn nhiều lần so với máy chủ thông thường, khiến nhu cầu điện tăng vọt khi AI phát triển.

Đặc thù của các trung tâm dữ liệu là vận hành liên tục 24/7, yêu cầu độ tin cậy rất cao, gần như không cho phép gián đoạn. Điều này khiến bài toán điện không chỉ nằm ở sản lượng, mà còn ở chất lượng và độ ổn định của hệ thống.

Trong khi đó, TP. Hồ Chí Minh hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn điện bên ngoài. Khi nhu cầu tăng nhanh từ các trung tâm dữ liệu, khu công nghệ cao, xe điện hay hạ tầng đô thị thông minh, nguy cơ quá tải hệ thống là điều không thể xem nhẹ.

Theo ông Phạm Bình An, mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và điện năng là rất trực tiếp. Khi kinh tế tăng trưởng, nhu cầu điện cũng tăng tương ứng. Điều này đồng nghĩa với việc, nếu TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, hạ tầng điện phải được chuẩn bị trước một bước. Nếu không, chính thiếu điện sẽ trở thành lực cản của tăng trưởng.

Từ thực tế này, bài toán không còn là tăng thêm bao nhiêu điện, mà là tổ chức lại toàn bộ hệ thống năng lượng. Một trong những hướng đi được đề cập là đa dạng hóa nguồn cung, giảm phụ thuộc vào một nguồn duy nhất. Thành phố cần phát triển đồng thời điện lưới, điện khí, năng lượng tái tạo và các nguồn điện phân tán.

Đặc biệt, điện mặt trời mái nhà được xem là dư địa lớn, nếu được khai thác hiệu quả có thể giúp giảm áp lực đáng kể lên hệ thống. Song song đó, xu hướng sử dụng năng lượng sạch cũng đang trở thành yêu cầu gần như bắt buộc, nhất là với các ngành như trung tâm dữ liệu hay sản xuất công nghệ cao.

Một điểm đáng chú ý khác là vai trò của cơ chế thị trường. Việc thúc đẩy các mô hình hợp tác công - tư, cho phép doanh nghiệp tham gia đầu tư và mua bán điện trực tiếp được xem là chìa khóa để huy động nguồn lực xã hội cho hạ tầng điện.

Ngoài ra, quy hoạch điện cần đi cùng với quy hoạch đô thị, khu công nghiệp và giao thông, thay vì chạy theo sau. Các giải pháp tiết kiệm điện, quản lý nhu cầu và phát triển công trình xanh cũng là cách để giảm áp lực lên hệ thống mà không cần tăng nguồn quá nhanh.

Nhìn rộng ra, câu chuyện điện năng tại TP. Hồ Chí Minh không phải là ngoại lệ, mà phản ánh đúng xu hướng toàn cầu. AI đang kéo theo một chuỗi thay đổi liên hoàn, từ nhu cầu chip, nhu cầu nhân lực cho đến nhu cầu năng lượng.